نرگس رزبان، مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن وزارت راه و شهرسازی در گفتوگو با افق صبا:
آیا توکنها قفل سرمایهگذاری در مسکن را باز میکنند؟
در شرایطی که افزایش قیمت مسکن، فاصله میان قدرت خرید خانوارها و قیمت واحدهای مسکونی را بیش از گذشته افزایش داده، ایدههای جدید برای ورود سرمایههای خرد به بازار مسکن و همچنین تأمین مالی پروژههای ساختمانی مورد توجه قرار گرفته است. یکی از این ابزارها «توکنایز کردن مسکن» است؛ موضوعی که اخیرا وزیر اقتصاد آن را مطرح و اعلام کرده که تا پایان سال جاری توکن کردن مسکن وارد بازار سرمایه می شود. توکنایز کردن مسکن در واقع روشی که با تقسیم یک پروژه ساختمانی به سهمهای کوچکتر، امکان مشارکت سرمایهگذاران با سرمایههای محدود را فراهم میکند.
توکنایز کردن مسکن در عین حال که میتواند به عنوان ابزاری برای جذب سرمایههای خرد و تأمین بخشی از منابع مورد نیاز پروژههای ساختمانی مورد استفاده قرار گیرد، پرسشهایی درباره نحوه نظارت، چارچوب حقوقی، مالکیت توکنها، امکان خرید و فروش آنها و نسبت این ابزار با سازوکارهایی مانند فروش متری، سهام پروژه و صندوقهای پروژه ایجاد کرده است بهویژه آنکه بخشی از فعالیتهای مرتبط با این حوزه در حال حاضر خارج از بورس انجام میشود و هنوز چارچوب جامع و مشخصی برای صدور مجوز و تنظیم این بازار شکل نگرفته است.
نرگس رزبان، مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن وزارت راه و شهرسازی در گفتوگو با افق صبا با تشریح سازوکار توکنایز کردن مسکن گفت: توکنایز کردن مسکن به زبان ساده نوعی سرمایهگذاری خرد در بازار مسکن است که این امکان را فراهم میکند افراد با سرمایههای محدود نیز بتوانند در پروژههای ساختمانی مشارکت کنند. برای مثال، فردی با ۱۰ میلیون تومان میتواند مقدار محدودی طلا خریداری کند اما با چنین سرمایهای امکان ورود مستقیم به بازار مسکن و خرید یک واحد مسکونی وجود ندارد. در توکنایز کردن، یک پروژه ساختمانی به سهمهای بسیار کوچک تقسیم میشود و افراد میتوانند با مبالغ پایین، مشابه خرید سهام یک شرکت در بازار سرمایه، در آن پروژه سرمایهگذاری کنند.
رزبان افزود: در نهایت، پس از تکمیل پروژه و فروش آن، ارزش بازاری پروژه محاسبه شده و هر فرد متناسب با میزان سهمی که خریداری کرده است، از ارزش حاصل برخوردار میشود.
مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن با بیان اینکه توکنایز کردن مسکن علاوه بر سرمایهگذاری خرد، کارکرد تأمین مالی نیز دارد، گفت: سهمهایی که مردم خریداری میکنند، به تأمین مالی پروژه ساختمانی کمک میکند و از این طریق، سازنده برای آغاز و اجرای پروژه الزاماً منتظر دریافت تسهیلات بانکی نمیماند و لازم نیست تمام منابع مورد نیاز پروژه را شخصاً تأمین کند.
وی ادامه داد: از سوی دیگر، این امکان وجود دارد که در سازوکار توکنایز کردن، موضوع فروش متری نیز پیشبینی شود؛ به این معنا که در صورت خرید تعداد مشخصی از توکنها و در اختیار داشتن سهمی معین از یک واحد مسکونی، امکان تسویه و تحویل آن واحد برای سرمایهگذار فراهم شود.
رزبان تأکید کرد: توکنایز کردن مسکن از سمت عرضه، بیشتر به تأمین مالی پروژههای ساختمانی کمک میکند و از سمت تقاضا نیز این امکان را در اختیار افرادی قرار میدهد که در شرایط فعلی توان خرید یک واحد مسکونی را ندارند، اما میتوانند با سرمایه خرد خود وارد این بازار شوند و از عایدی آن در آینده استفاده کنند. در مجموع، این سازوکار میتواند به تولید مسکن و رونق این بخش کمک کند. مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن با اشاره به تجربه اجرای این ایده در بازار مسکن ایران اظهار داشت: این ایده جدیدی نیست و حدود دو، سه سال است که در بازار مسکن ایران مطرح شده و برخی شرکتهای خصوصی نیز از طریق پلتفرمهای خود وارد این حوزه شدهاند.
رزبان درباره اینکه آیا توکنایز کردن مسکن صرفاً از طریق بازار سرمایه انجام میشود، اظهار داشت: در حال حاضر این فعالیت الزاماً متکی به بورس نیست و امکان انجام آن خارج از بورس نیز وجود دارد. البته باید توجه داشت که پلتفرمهایی که در این حوزه فعالیت میکنند، هنوز مجوز مشخص و مستقلی برای توکنایز کردن مسکن دریافت نکردهاند. این شرکتها مجوز فعالیت پلتفرمی خود را دریافت کردهاند، اما مجوزهای مبتنی بر توکن هنوز صادر نشده است.
مدیرکل دفتر اقتصاد مسکن درباره تفاوت توکن مسکن با فروش متری نیز گفت: این دو سازوکار تا حدود زیادی به یکدیگر نزدیک هستند، اما در فروش متری میتوان موضوع تحویل واحد مسکونی را بهصورت مشخص در نظر گرفت و برای آن نیز باید مقررات و ضوابطی تعیین شود که نحوه تحویل واحد به سرمایهگذار را مشخص کند. وی ادامه داد: در مدل سرمایهگذاری توکنی، در پایان پروژه و پس از فروش آن، میزان سهم سرمایهگذار مشخص میشود و متناسب با میزان توکن خریداریشده، ارزش حاصل از پروژه به وی تعلق میگیرد.
رزبان با اشاره به اینکه هنوز چارچوب قانونی و مجوزهای لازم برای توکنایز کردن مسکن نهایی نشده است، گفت: تا زمانی که مجوزهای مربوط به این حوزه صادر نشود، نمیتوان بهطور دقیق درباره ابعاد مالکیت توکن و نحوه اعمال آن اظهارنظر کرد. موضوع توکنایز کردن مسکن ابعاد مختلفی دارد و صرفاً به یک دستگاه محدود نمیشود و دستگاههای مختلفی از جمله وزارت صمت، بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار باید در این حوزه ورود کنند و مقررات و سازوکارهای مربوط به آن را مشخص کنند.