نقش هوش مصنوعی و BIM در مسیر تحول صنعت ساختمان

 مدیرکل دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان با تأکید بر ظرفیت این فناوری ها در بهینه سازی طراحی، مهندسی ارزش، زمان بندی و کاهش هزینه های ساخت، معتقد است صنعتی سازی باید فراتر از شیوه اجرای سازه و در تمام چرخه عمر ساختمان مورد توجه قرار گیرد. متن کامل گفت وگوی خبرنگار افق صبا با محمدعلی ریاحی، مدیرکل دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان در خصوص جایگاه هوش مصنوعی و BIM در صنعت ساختمان و الزامات صنعتی سازی در ادامه به این شرح است:

هوش مصنوعی در صنعت ساختمان و به طور مشخص در حوزه مقررات ملی و کنترل ساختمان تا چه اندازه مورد توجه قرار گرفته است؟

هوش مصنوعی در حوزه های مختلف صنعت ساختمان، چه در بخش های نظارتی و اجرایی و چه در حوزه فناوری های نوین، در حال ورود و استفاده است. در دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان نیز از این فناوری استفاده می کنیم و در حال توسعه آن هستیم. برای مثال، چند سامانه در دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان ایجاد شده است. یکی از این سامانه ها در حوزه سؤالات آزمون نظام مهندسی مورد استفاده قرار میگیرد. همچنین در ارتباط با مبحث ۱۱ مقررات ملی ساختمان، بستری را فراهم کرده ایم تا هر فرد یا مجموعها ی که بخواهد میزان صنعتی سازی خود را ارزیابی کند، بتواند وارد سامانه شود و بر اساس شاخص های تعیین شده در مبحث ۱۱ به آیتم های مربوط پاسخ دهد و در نهایت خروجی مشخصی دریافت کند. در حال حاضر در تلاش هستیم این سامانه ها را به هوش مصنوعی متصل کنیم تا بتوانیم از ظرفیت این فناوری در طبقه بندی، دسته بندی و تحلیل اطلاعات استفاده کنیم.

آیا در فرآیند تدوین و اصلاح مقررات ملی ساختمان نیز از هوش مصنوعی استفاده خواهد شد؟

در خصوص مباحث مقررات ملی ساختمان نیز سامان های را پیش بینی کردهایم تا هر فردی که نظر، انتقاد یا پیشنهادی درباره مباحث دارد، بتواند آن را در این سامانه مطرح کند. قطعاً در این بخش از هوش مصنوعی استفاده میکنیم و استفاده خواهیم کرد تا نظرات دریافتشده را طبقهبندی و دستهبندی کنیم و بتوانیم از میان آنها، بهترین پیشنهادها را استخراج کنیم و در صورت لزوم، در فرآیند تدوین و اصلاح مقررات ملی ساختمان مورد استفاده قرار دهیم. واقعیت این است که امروز نمیتوان فناوری هوش مصنوعی را نادیده گرفت و طبیعتاً دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان نیز از این ظرفیت استفاده میکند.

هوش مصنوعی در بخش فناوری های نوین صنعت ساختمان چه جایگاهی پیدا کرده است؟

در حوزه فناوری های نوین، موضوع هوش مصنوعی را به صورت جدی در بخش فناوری های نرم دنبال می کنیم. شاخص های مرتبط با این موضوع در طرح جامع مدیریت صنعت ساختمان نیز مورد توجه قرار گرفته است. در این طرح جامع، زیرعنوان ها و بخش های مختلفی در حال تدوین و بررسی است و یکی از ابزارهای کمک کننده در اجرای این فرآیند، هوش مصنوعی خواهد بود. منظور از بخش فناوری های نرم نیز حوزه هایی مانند فرآیندهای دیجیتال، دیجیتال سازی فرآیندها و موضوعات مختلف مرتبط با علوم نرم است.یکی از حوزه های مهم در این بخش، مدلسازی اطلاعات ساختمان یا BIM است که این فناوری نیز به تدریج توسعه پیدا کرده و حتی از حوزه ساختمان فراتر رفته و در شهرسازی نیز مورد استفاده قرار میگیرد.

مدلسازی اطلاعات ساختمان یا BIM چه نقشی در این فرآیند دارد و هوش مصنوعی در این مدلسازی چگونه می تواند مورد استفاده قرار گیرد؟

BIM در ابعاد مختلف مورد استفاده قرار می گیرد و در تمام این ابعاد، هوش مصنوعی میتواند نقش داشته باشد. مدلسازی اطلاعات ساختمان به سمت مدیریت اطلاعات ساخت نیز پیش رفته و در واقع موضوع مدیریت اطلاعات در صنعت ساختمان را پوشش می دهد. هوش مصنوعی در این حوزه میتواند به عنوان یک ابزار کمکی در مراحل مختلف مورد استفاده قرار گیرد؛ از فرآیندهای قراردادی گرفته تا متره و برآورد، طراحی و سایر مراحل ساخت و ساز. بنابراین نباید استفاده از هوش مصنوعی را محدود به یک بخش خاص از صنعت ساختمان دانست.

مردم و سازندگان در عمل چه تأثیری از ورود هوش مصنوعی و فناوری های جدید به صنعت ساختمان خواهند دید؟

BIM و فناوری های مرتبط با آن در تمام مراحل خود را نشان می دهند. هوش مصنوعی نیز در واقع یک ابزار کمکی است؛ همانطور که ماشین حساب برای بخش های مختلف صنعت ساختمان و حتی برای مصالح فروش یا فردی که در حال طراحی است، یک ابزار کمکی محسوب می شود. هوش مصنوعی نیز می تواند چنین نقشی داشته باشد و در بخش های مختلف به کمک فعالان صنعت ساختمان بیاید. در دنیا نیز استفاده از هوش مصنوعی در حوزههایی مانند بهینه سازی طرحها، مهندسی ارزش و برنامه ریزی زمانبندی پروژه ها مورد توجه قرار گرفته است. هوش مصنوعی می تواند به بهینه سازی طرح ها کمک کند و در مهندسی ارزش نیز ظرفیت بالایی دارد؛ به این معنا که میتوان از آن برای بهینه سازی طرح ها و کاهش هزینه ها استفاده کرد. همچنین در برنامه ریزی و زمان بندی پروژه ها میتواند نقش مؤثری داشته باشد.

آیا تاکنون درباره میزان کاهش هزینه های ساخت با استفاده از هوش مصنوعی در کشور مطالعه یا پژوهشی انجام شده است؟

در خصوص میزان دقیق کاهش هزینه ها در داخل کشور، ما هنوز پژوهش مشخصی در این زمینه انجام ندادهایم، اما در دنیا استفاده از هوش مصنوعی در حوزههای مختلف صنعت ساختمان در حال توسعه است و طبیعتاً یکی از ظرفیت های آن، بهینه سازی طرحها و کاهش هزینه هاست. البته باید به یک نکته مهم نیز توجه داشته باشیم که کیفیت اطلاعاتی که در اختیار هوش مصنوعی قرار می دهیم اهمیت زیادی دارد. اگر اطلاعات مناسب و باکیفیت در اختیار آن قرار دهیم، خروجی مناسبی دریافت خواهیم کرد و اگر اطلاعات نادرست یا نامناسب وارد شود، طبیعی است که خروجی نیز مطلوب نخواهد بود.

برای توسعه صنعتی سازی ساختمان، آیا نیاز به مشوق های جدید وجود دارد؟

استفاده از هوش مصنوعی الزاماً نیازمند مشوق نیست، چراکه خود این فناوری به تدریج ضرورت استفاده از آن را به فعالان صنعت ساختمان نشان می دهد و ما را به سمت استفاده از آن سوق می دهد. در مورد صنعتی سازی نیز همین موضوع وجود دارد. اگر صنعتی سازی بتواند زمان و هزینه ساخت را کاهش دهد، خود این موضوع یک مشوق است. بنابراین سؤال این نیست که چرا باید برای صنعتی سازی مشوق ایجاد کنیم؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که مزایای صنعتی سازی در تمام فرآیند ساخت وساز دیده شود. البته صرف ساخت یک سازه با روش های صنعتی به معنای صنعتی سازی کامل ساختمان نیست. صنعتی سازی یک مفهوم و کانسپت است که باید کل چرخه عمر ساختمان را دربر بگیرد. باید از همان مراحل قراردادی، موضوع صنعتی سازی را مدنظر قرار دهیم. ساختمانی که تلفات زیادی داشته باشد، صنعتی سازی محسوب نمی شود. ساختمانی که پرت انرژی داشته باشد نیز صنعتی سازی نیست. همچنین ساختمانی که در آن مهندسی ارزش وارد نشده باشد، نمی تواند یک نمونه کامل از صنعتی سازی محسوب شود. حتی مواردی مانند تیپ بودن ابعاد کاشی و سرامیک، مدول بندی، تیپ بودن ابعاد در و پنجره و کابین آسانسور نیز باید مورد توجه قرار گیرد. بنابراین صنعتی سازی یک مفهوم جامع است که کل چرخه عمر ساختمان را دربرمی گیرد و باید در تمام مراحل طراحی، اجرا، بهره برداری و مدیریت ساختمان مورد توجه قرار گیرد.